Nghệ thuật sắp đặt (bố cục) đóng vai trò trung tâm trong tranh tĩnh vật. Nó không chỉ đơn thuần là việc sắp xếp các vật thể một cách ngẫu nhiên mà là một quá trình có chủ đích nhằm tạo ra sự hài hòa về thị giác, cân bằng và quan trọng hơn cả là kể một câu chuyện hoặc truyền tải một thông điệp ẩn giấu.

Dưới đây là cách các họa sĩ sử dụng bố cục để tạo nên những câu chuyện thị giác kinh điển:

• Bố cục hình tam giác (kim tự tháp): Đây là một trong những bố cục kinh điển và ổn định nhất. Các vật thể chính được sắp xếp sao cho tạo thành hình tam giác, với đỉnh nằm ở trên và đáy rộng. Bố cục này tạo cảm giác vững chãi, trang trọng và thường được sử dụng trong các bức tranh tĩnh vật Phục hưng hoặc thời kỳ hoàng kim của hội họa Hà Lan để tập trung sự chú ý vào trung tâm.
• Sử dụng đường chéo và đường cong: Họa sĩ sử dụng các đường nét (ví dụ: cành cây, vải vóc, hoặc vị trí sắp xếp các vật thể) để dẫn dắt mắt người xem di chuyển qua bức tranh một cách nhịp nhàng. Đường chéo tạo cảm giác chuyển động, năng lượng; trong khi đường cong mang lại sự mềm mại, uyển chuyển và gợi cảm giác về không gian sâu hơn.
• Quy tắc một phần ba và Tỷ lệ vàng: Nhiều họa sĩ sử dụng các nguyên tắc toán học và thẩm mỹ như quy tắc một phần ba (chia khung hình thành 9 phần bằng nhau và đặt các vật thể quan trọng tại các giao điểm) hoặc Tỷ lệ vàng. Những quy tắc này tạo ra sự cân bằng tự nhiên, dễ chịu cho mắt nhìn và giúp phân chia không gian một cách hài hòa.
• Ẩn ý tượng trưng (Vanitas): Trong nhiều tác phẩm tĩnh vật kinh điển, đặc biệt là thể loại Vanitas, mỗi vật thể đều mang một ý nghĩa tượng trưng sâu sắc. Ví dụ: hộp sọ (sự hữu hạn của cuộc sống), đồng hồ cát (thời gian trôi qua), hoa tàn (vẻ đẹp phù du), hoặc sách vở (tri thức). Sự sắp đặt có chủ đích của những vật thể này không chỉ tạo nên bố cục đẹp mắt mà còn gửi gắm thông điệp triết học sâu sắc về cuộc đời, cái chết và sự phù phiếm của vật chất.